Kablo İpucu
Teknolojiyi basit, pratik adımlarla öğren
Bölümler
Bunlar da ilginizi çeker
Site hakkında
Kablo İpucu, günlük teknoloji sorunlarının çözümünü ve cihaz kullanımının inceliklerini adım adım anlatan bağımsız bir rehber sitesidir. Pratik ipuçları, ayarlamalar ve bakım tavsiyeleriyle teknoloji hayatınızı kolaylaştırırız.

Bilgisayar Neden Yavaşladı, Hızlandır

kabloipucu.xyz

Birkaç yıl önce evdeki masaüstü bilgisayarım açılırken çay demleyecek kadar vaktim oluyordu. Güç düğmesine basıyor, mutfağa gidiyor, dönüşümde masaüstü ikonları hâlâ tek tek belirmeye devam ediyordu. O dönem "artık bu makine eskidi" deyip yenisini almaya karar vermiştim; ama almadan önce bir hafta boyunca sistematik olarak her şeyi elden geçirdim. Sonuç: aynı bilgisayar, üç kat hızlı. Aşağıda o hafta öğrendiklerimi, sonrasında onlarca makinede tekrarladığım sırayla anlatıyorum.

Önce şunu anlayalım: yavaşlık tek bir sebepten gelmez

Bilgisayar yavaşlığı çözümü ararken en sık yapılan şey, internette görülen ilk "temizleme programı"nı indirmek. Oysa yavaşlığın kaynağı genelde dört yerden birindedir: açılışta çalışan gereksiz yazılımlar, dolan ya da yetersiz bellek, yorulmuş disk ve ısınmadan dolayı kendini yavaşlatan işlemci. Hangisinin sende baskın olduğunu bilmeden müdahale edersen boşa vakit harcarsın. Ben de bunu, RAM'i yükseltip hiçbir şey değişmediğinde acı şekilde öğrendim; sorun diskteymiş.

Adım adım uyguladığım yöntem

  1. Görev Yöneticisi'ni açıp beş dakika izle. Windows'ta Ctrl + Shift + Esc, Mac'te Etkinlik Monitörü. Bilgisayar yavaşken bak: CPU mu %100, bellek mi dolmuş, disk mi sürekli %100'de? Bu tek bakış sana yol haritası verir. Diskin sürekli tavan yapması eski bir mekanik diskin işaretidir. Belleğin dolması sekmelerinle ya da arka plandaki uygulamalarla ilgilidir. İşlemcinin sebepsiz yere zorlanması ise ısınma tarafına bakmayı gerektirir; Mac kullanıyorsan işlemci sıcaklığını izlemeye dair ayrı bir yazımız var, oradaki araçlar işini görür.

  2. Başlangıç programlarını kes. Bende tam 17 uygulama Windows açılır açılmaz kendini yüklüyordu: yazıcı yardımcısı, iki ayrı bulut istemcisi, oyun platformu, güncelleme kontrolcüleri... Görev Yöneticisi'nin "Başlangıç" sekmesinden hepsini tek tek devre dışı bıraktım. Endişelenme, uygulamayı silmiyorsun; sadece "sen kendi kendine açılma, gerekirse ben çağırırım" diyorsun. Açılış süresi tek başına bu adımla yarıya indi.

  3. Gerçekten kullanmadığın yazılımları kaldır. Denetim Masası'ndan program listesine bak ve son altı ayda açmadığın her şeyi kaldır. Özellikle bilgisayarla birlikte gelen deneme sürümleri, iki farklı antivirüs, eski toolbar'lar. İki antivirüsün aynı anda çalışması, tek başına makineyi felç edecek kadar yavaşlatıyor.

  4. Tarayıcıyı ciddiye al. Çoğumuzda bilgisayar yavaş değil, tarayıcı şişkin. 40 açık sekme, 12 eklenti ve yıllardır temizlenmemiş bir önbellek varsa RAM'in yarısını tek bir program yiyor demektir. Kullanmadığın eklentileri kaldır, sekmeleri yer imine dönüştür. Ben "sonra okurum" sekmelerini bir okuma listesine taşıdığımdan beri makinem nefes alıyor.

  5. Disk alanını rahatlat. Sistem diskinde en az %15 boş alan bırak. Windows'ta "Depolama Duyarlılığı", Mac'te "Depolamayı Yönet" işini görür. Büyük video ve fotoğraf arşivini harici diske ya da buluta taşı; hangi bulut hizmetinin sana uyduğunu seçerken kapasite kadar senkron davranışına da bakmanı öneririm. Harici diske taşıyacaksan diski şifreleyip korumayı da ihmal etme.

  6. Windows arama indeksleme ve görsel efektler. Eski makinelerde "Performans Seçenekleri" penceresinden "En iyi performans için ayarla" demek gözle görülür fark yaratır. Animasyonlar gider, akıcılık gelir.

  7. Güncellemeleri ve sürücüleri tamamla. Yarım kalmış bir Windows güncellemesi, arka planda sürekli yeniden deneyip diski meşgul eder. Ekran kartı sürücüsünü üreticinin sitesinden güncellemek, özellikle ekran gecikmesi ve video oynatma tarafında hissedilir bir rahatlama sağlar.

  8. İçini temizle, macunu yenile. Fanın üzerindeki toz tabakası sıcaklığı yükseltir, sıcaklık yükselince işlemci kendini kısar. Basınçlı hava ile fanları temizlemek bende 8-10 derecelik düşüş yaratmıştı. Termal macun değişimi biraz cesaret ister ama dizüstülerde ömrü uzatır.

  9. Donanım tarafında tek bir yatırım yapacaksan: SSD. Mekanik diskten SSD'ye geçmek, aldığım en etkili karardı. RAM yükseltmesi ancak bellek gerçekten doluyorsa mantıklı; 1. adımdaki gözlemin sana bunu söyler.

  10. Hiçbiri işe yaramadıysa temiz kurulum. Yıllarca yaşamış bir işletim sistemi, biriken artıklarla birlikte ağırlaşır. Belgelerini yedekleyip sıfırdan kurmak, çoğu zaman iki günlük uğraşa değer.

Sık yapılan hatalar